در چند دهه ی پیش تلاش های زیادی برای ساختن هدست واقعیت مجازی ارزان که مشتریان عادی نیز قادر به خرید آن باشند انجام شد ولی هیچ کدام نتوانستند محصولی به بازار ارائه کنند. بالاخره در میان آنها فقط اوکولوس ریفت بود که توانست به مرحله ی بازار برسد. این کمپانی با کمپین Kikstarter موفق اولیه خود توانست توسعه های اولیه را انجام داده و کم کم نسخه های اولیه خود را مخصوص Developer ها ارائه کند.

با پیدایش اوکولوس ریفت، صنعت واقعیت مجازی شکل گرفت . بسیاری از کمپانی های کوچک و بزرگ شروع به ساختن نرم افزار و سخت افزارهای متنوعی برای آن کردند. نرم افزارهای زیادی برای کاربرد واقعیت مجازی در زمینه های بازی، معماری، پزشکی،  املاک، توریسم، سرگرمی و آموزش برای ریفت نوشته شد. در این میان،  این شرکت توسط فیس بوک به مبلغ 2 میلیارد دلار خریداری شد و facebook Oculus Rift شکل گرفت.

بالاخره بعد از 4 سال انتظار نسخه ی نهایی اوکولوس ریفت برای اولین گروه خریدارانش فرستاده شد و حالا موقع آن است که ببینیم آیا این اولین تولید کننده ی هدست واقعیت مجازی پیشتازاین میدان خواهد بود یا خیر. 

اوکولوس ریفت چیست؟

ریفت یک صفحه نمایش استروسکوپیک است که دارای سنسورهای  موقعیت یاب سر (Head Motion Tracking) به صورت داخلی میباشد. این هدست یک وسیله ی جانبی برای PC محسوب میشود . به عبارت دیگر اوکولوس یک هدست واقعیت مجازی برای کامپیوتر است و برای استفاده از آن باید حتما به یک کامپیوتر متصل شود. آن هم نه هر کامپیوتری بلکه یک کامپیوتر قوی مخصوص گیمیرها با یک کارت گرافیکی خوب. 

تجهیزات ریفت 

در جعبه ی هدست اوکولوس ریفت لوازم دیگری هم وجود دارد.

    • یک دوربین سیلندری شکل که برای موقعیت یابی خارجی هدست استفاده میشه
    •  یک دسته ی بازی ایکس باکس بیسیم (Xbox One Wireless Controller) با دو عدد باتری قلمی
    • یک اداپتور دسته بازی ایکس باکس وان (Xbox One Controller Adapter)
    • یک اوکولوس ریموت که برای کم و زیاد کردن صدای هدفن و کنترل ویدئو موقع تماشای آن استفاده میشه

البته در نمیه ی دوم سال 2016 اوکولوس تاچ هم قراره ارائه بشه که باید به صورت جداگانه تهیه شه.

 طراحی Oculus Rift

عموما کمتر از طراحی اوکولوس صحبت میشه. از نظر کیفیت طراحی، ظاهر، جنس مواد و ... میتوان به جرئت گفت برای خودش یک پا Apple است. طراحی تمام مشکی داره که استاندارد گیمیر هاست. بسیار سبک و جمع و جوره. موقع قرارگیری روس سر خیلی راحته. نیاز به سفت کردن اون نیست و خیلی خوب جلوی صورت میشینه.

یکی از اشکالات این راحتیش اینه که از زیر هدست نور به داخل میاد. البته خیلی مزاحمت ایجاد نمیکنه ولی خوب یک مقدار رو دامنه ی دید تاثیر میذاره. اگر خیلی هم سفتش کنید که نور داخل نیاد، فاصله ی لنز ها از چشم تغییر میکنه و تصویر وضوح واقعیشو نداره.

نکته ی دیگری که میشه دربارش گفت اینه که نمای استروسکوپیکی (سه بعدی) که ارائه میکنه خیلی طبیعی به نظر میرسه. تنها نکته ی استفاده از هدست، زاویه اونه. وضوح تصویر به این بستگی داره که هدست با چه زاویه ای نسبت به چشمان شما رو صورتتون بشینه. البته با چند بار تمرین این زاویه به راحتی پیدا میشه. نسبت به همه ی رقبا سبک تره. به قولی میگن ، ریفت مثل یک کلاه نقاب دار میمونه و اچ تی سی وایو مثل کلاه موتورسواری.

مشخصات فنی

اگر حس استفاده از Oculus Rift خوب نباشه این ظاهر شکیلش ارزشی نداره. ریفت تشکیل شده از دو عدد لنز، یک ژیروسکوپ و یک شتاب سنج، یک جفت هدفن کیفیت بالا (که البته میشه جداشون کرد) و دو عدد صفحه نمایش 1080×1200 پیکسلی. میدان دید 110 درجه داره که به اندازه ی کافی عریض هست. همچنین سرعت رفرشش 90هرتزه و تاخیر قابل درکی نداره به شرطی که در دید دوربین خارجی آن باشید. این سیستم میتونه حرکات سر را به صورت دقیق دنبال کنه حتی اگر کامل بچرخید. البته بزرگترین محدودیت این دوربین خارجی تکی اینه که امکان حرکت کامل در فضای اتاق رو نمیده. البته Oculus Touch Controller که به زودی به بازار میاد قراره این مشکل رو حل کنه.

خرید اوکولوس ریفت

قیمت اوکولوس ریفت 599 دلاره ( و در ایران حدود 3 تومن پیدا میشه). البته قیمت خرید oculus rift به تنهایی ملاک نیست. چون برای استفاده از آن نیازمند یک کیس حدودا 4 میلیونی هستید. یعنی احساس حضور در دنیای مجازی با استفاده از oculus rift قیمت تمام شده ای حدود 7 میلیون تومان خواهد داشت.

 تاریخچه

DK1

نسخه ی اولیه ی اوکولوس، DK1 یا Developer Kit 1 نام داشت. بیش از 300 گرم وزن و بالای 7 اینچ هم اندازه ی قطر آن بود. علاوه بر دو کابل متصل به هدست، دارای یک باکس کنترلی خارجی نیز بود. رزولوشن آن برای هر چشم 640x800 بود و در حقیقت یک صفحه نمایش با رزولوشن پایین محسوب میشد که دارای دامنه ی دید افقی 90 درجه بود. واحد پیگیری حرکات سر آن (Head Tracking  )  بسیار سریع بود و در فرکانس 250 هرتز کار میکرد. این سرعت برای داشتن حس Immersive در محیط و همچنین کاهش اثرات Motion Sickness لازم بود. 

بدون در نظر گرفتن رزولوشن پایین آن، سرعت بالای پیگیری حرکات سر و همچنین دامنه ی دید مناسب، اوکولوس ریفت را به اولین هدست کاربری ارزان قیمت برای واقعیت مجازی تبدیل کرد. حداقل برای یک مدت زمان کوتاه. اوکولوس در تابستان 2012 نسخه ی DK1 را برای ساپورترهایش در Kikstarter  فرستاد و در اواخر سال 2012 به صورت آنلاین برای عموم به فروش رساند. بعد از آن شروع به ساختن نسخه ی دوم آن کرد.

DK2

بعد از ارائه ی DK1 چندین Prototype در نمایشگاه های مختلف ارائه شد و سرانجام در جولای 2014 اوکولوس نسخه ی دوم هدست خود را معرفی کرد. برخلاف ظاهر بزرگ ورژن قبلی، نسخه ی جدید ظرافت بیشتری داشت. البته هنوز بزرگ بود و قسمت زیادی از صورت را میگرفت. ولی بسیار سبک تر بود. در این نسخه فقط یک کابل از هدست (  HMD : Head Mounted Device ) بیرون می آمد که بعد به دو کابل HDMI و USB تقسیم میشد.  همچنین رزولوشن آن به 960x1080 برای هر چشم افزایش پیدا کرده بود.

یک فرق اساسی این نسخه با نسخه ی قبلی ، افزودن دوربین پیگیری موقعیت مکانی بود ( position head tracking) بود. به این معنا که علاوه بر اینکه کاربر میتوانست سر خود را به اطراف بچرخاند در این نسخه میتوانست سر خود را جلو عقب برده، بالا پایین کرده یا به چپ و راست ببرد.  البته استفاده از این ویژگی نیازمند این بود که کاربر همیشه در مقابل دوربین خارجی متناظر آن قرار بگیرد و این یعنی همیشه در منطقه ی کوچکی در نزدیکی کامپیوتر خود باشید. یکی دیگر از مشکلات این سیستم این بود که فقط وقتی که کاربر رو به دوربین است کار میکرد. 

نسخه نهایی (Consumer Version)

بعد از DK2 اوکولوس prototype دیگری با نام Crescent Bay رو در سپتامبر 2014 رونمایی کرد. و سرانجام در ماه می 2016 فروش oculus rift را آغاز کرد و نسخه ی قابل ارائه به مشتریان عمومی را وارد بازار کرد. این هدست رزولوشن تصویر بالاتری نسبت به DK2 داشت و همچنین قابلیت موقعیت یابی سر 360 درجه را نیز دارا بود. یعنی دیگر لازم نیست شما همواره رو به دوربین خارجی باشید. 

مقایسه با رقبا

این هدست اولین هدستی بود که برای واقعیت مجازی ارائه شد. این شرکت آتش واقعیت مجازی رو بر افروخت و با برگزاری دمو یکی پس از دیگری، و با نمایش ایده های بنیانگزاران این شرکت،  دیدگاه همگان را به واقعیت مجای عوض کرد. ولی جایی در میان مسیر، وقتی اوکولوس ریفت فیس بوک شکل گرفت، اوکولوس پیشتازی خود را از دست داد. Oculus خیلی باکیفیت و عالی است ولی اکنون پیشتاز هدست های واقعیت مجازی نیست. پیشتاز فعلی اچ تی سی وایو است که با نصب سنسور های خارجی در محیط ، امکان حضور 360 درجه در ابعاد اتاق را به شما میدهد و همه ی بدن شما را در محیط واقعیت مجازی قرار میدهد. با کمک اچ تی سی وایو میتواید، دستان خود در دنیای مجازی را کنترل کنید، اجسام را بردارید یا جابجا کنید. ولی برای استفاده از اوکولوس باید یه گوشه در جلوی کنترلر xbox خود بنشینید و یک دسته ی بازی را در دستان خود بگیرید. 

اوکولوس تصمیم دارد در اواخر امسال با ارائه ی oculus touch motion controllers به وایو نزدیک تر شود. با اینکه دموهای این سیستم پیگیری حرکت در اوکولوس اثبات کرده که محیط بزرگ تری را نسبت به وایو پوشش میدهد ولی وایو با ارائه ی Chaperon System (که ابعاد اتاق و مرز های محیط بازی شما را در محیط مجازی به شما گوشزد میکند) قبل از رسیدن اوکولوس یک قدم جلوتر رفته است.  به نظر میرسد سیستم جدید اوکولوس همچنان قرار است دوباره تا 180 درجه پیگیری حرکت نماید و در نتیجه شما را مجبور کند باز هم رو به یک طرف خاص داشته باشید و نتوانید بچرخید. 

موقع انجام بازی های اول شخص با ریفت مجبورید یک گوشه بنشینید و با کمک دسته بازی در محیط حرکت کنید. این عدم حرکت شما را خسته میکند. بر خلاف وایو که خودتان در محیط حرکت میکنید و حس بهتری دارید. ولی ریفت برای انجام بازی های سوم شخص بسیار عالی است و به همین دلیل است که تعداد بسیار از این بازی ها به همراه آن ارائه شدند. البته در اکثر بازی های ارائه شده همراه ریفت، واقعیت مجازی مثل یک قابلیت به بازی اضافه میشود یعنی شما میتوانید خیلی از این بازی ها را بر روی صفحه نمایش معمولی بازی کنید. درنتیجه واقعیت مجازی ارائه شده با ریفت یک انتقال transformation کامل به دنیای مجازی نیست.

 قیمت ریفت خیلی با وایو متفاوت نیست و فقط 200 دلار از آن کمتر است. ولی برای هر دو هدست لازمه تا یک کامپیوتز خوب دست و پا کنید. چیزی نزدیک به حداقل 4 میلیون تومان برای کامپیوتر. 

 

نتیجه گیری

در واقعیت مجازی وقتی صحبت از حضور همه جانبه یا Immersive میشه منظور دو چیز مختلفه. یکی اینکه حس کنیم همه ی اعضای بدن در محیط مجازی حضور دارند.  دوم اینکه تجربه ی حضور اونجوری باشه که دوست نداشته باشیم تموم بشه و آرزو کنیم ادامه دار باشه. اوکولوس در مورد اولی این حس رو به وجود نمیاره ولی انتظار میره با ارائه ی اوکولوس تاچ این حس پر رنگ تر بشه. ولی در حال حاضر دومی رو بیشتر ارائه میده. هنگام استفاده از وایو به خاطر وزنش و کنترل حرکتش نیاز به استراحت های دوره ای دارید ولی ریفت را میتونید ساعت ها استفاده کنید و خسته نشید. 

البته امروزه دیگر اوکولوس ریفت مترادف واقعیت مجازی نیست و همراهانی پیدا کرد. هدست های واقعیت مجازی HTC Vive و PayStation VR و حتی خانواده ی جدیدی از این هدست ها به نام گوگل کاردبورد و هدست واقعیت مجازی موبایل خود اوکولوس به نام گیر وی آر.

واقعیت مجازی در سطح کاربران عادی کم کم از یک وسیله ی بازی یه یک سیستم سرگری همه جانبه و انقلابی در عرصه ی کامپیوتر تبدیل شده. با این وجود اوکولوس به عنوان یکی از مهره های اصلی این صنعت همیشه حضور داشته، مخصوصا از وقتی که فیس بوک آن را به قیمیتی حدود 2 میلیارد دلار خریده.

نکات مثبت

  • طراحی صنعتی بسیار عالی 
  • سبکی و راحتی استفاده
  • نصب و راه اندازی آسان و سریع

نکات منفی

  • گران مخصوصا در کنار یک PC برای بازی
  • به جز بازی خیلی کار دیگری نمیتوان با آن انجام داد.
  • اینکه سنسور خارجی کنترل حرکت نداره یک ضعف بزرگ محسوب میشه